Spis treści
Awaria Microsoft 365 z 12 listopada 2026 r. ponownie zwróciła uwagę na problem zależności organizacji od jednego dostawcy technologii. Zakłócenia w działaniu Exchange Online i Outlooka wpłynęły również na wybrane funkcje innych usług Microsoftu. Z powodu rosnącej potrzeby niezależności technologicznej firmy i podmioty publiczne coraz częściej rozważają wykorzystanie oprogramowania open source. Jednak zmiana środowiska pracy wymaga czegoś więcej niż wyboru alternatywnego programu. Nowe rozwiązanie powinno być również dostępne cyfrowo.
Zastąpienie dotychczasowych narzędzi może oznaczać zmianę sposobu obsługi dokumentów, komunikacji zespołowej czy korzystania z aplikacji internetowych. Jeżeli dostępność cyfrowa nie zostanie uwzględniona podczas wdrożenia, użytkownicy mogą napotkać bariery, których nie było wcześniej.
Dlatego w Smart Accessibility Technologies (SAT) przyglądamy się temu zagadnieniu również z perspektywy zgodności z WCAG, współpracy z technologiami asystującymi i możliwości samodzielnego wykonywania codziennych zadań.
Co awaria Microsoft 365 mówi o zależności od dostawców technologii?
12 listopada 2026 r. Microsoft rozpoczął analizę problemów dotyczących dostępu do Exchange Online. Użytkownicy zgłaszali trudności z korzystaniem z poczty Outlook, a niektóre funkcje innych usług, między innymi Teams, SharePoint Online i Copilot, również zostały dotknięte zakłóceniami.
Problemy nie oznaczały całkowitej niedostępności wszystkich wymienionych produktów. Dotyczyły przede wszystkim funkcji zależnych od infrastruktury Exchange Online oraz pozostałych komponentów objętych incydentem.
Z komunikatów Microsoftu wynika, że część serwerów przestała prawidłowo odpowiadać na kontrole stanu, co wpływało na dostępność usług i obciążenie pozostałej infrastruktury. Firma informowała, że nie ma dowodów wskazujących na złośliwą aktywność jako przyczynę incydentu.
Dla instytucji korzystających z Microsoft 365 najważniejszą konsekwencją były zakłócenia codziennych procesów. Utrudniony dostęp do poczty, kalendarza czy funkcji współpracy powoduje opóźnienia, przestoje i dodatkowe koszty organizacyjne.
Takie zdarzenia skłaniają do analizy zależności technologicznych. Jeżeli wiele usług działa w ramach jednego ekosystemu, niedostępność jego istotnego komponentu może wpływać na pozostałe narzędzia. Jednym z rozważanych sposobów ograniczania tego ryzyka jest dywersyfikacja dostawców i wykorzystywanie rozwiązań open source. Jednak otwarte oprogramowanie również wymaga odpowiedniej infrastruktury, utrzymania i aktualizacji.
Polska administracja przygotowuje się do wdrażania open source
Kierunek zmian jest widoczny również w działaniach Ministerstwa Cyfryzacji.
Resort powołał zespół zajmujący się rozwojem i upowszechnianiem otwartego oprogramowania w sektorze publicznym. Zapowiedział także konkurs na pilotażowe wdrożenia open source w jednostkach samorządu terytorialnego.
12 listopada 2026 r. odbył się Dzień Otwartych Technologii, poświęcony między innymi suwerenności cyfrowej oraz wykorzystaniu otwartych rozwiązań w administracji.
W praktyce samorządy mogą rozważać alternatywne pakiety biurowe, systemy komunikacji, pocztę elektroniczną czy rozwiązania do współpracy nad dokumentami.
Każde takie wdrożenie powinno jednak obejmować ocenę dostępności cyfrowej. Zmiana technologii nie może prowadzić do sytuacji, w której część pracowników lub odbiorców usług traci możliwość samodzielnego korzystania z narzędzi.
Dostępność techniczna usługi a dostępność cyfrowa. Dlaczego trzeba je rozróżniać?
Awaria Microsoft 365 dotyczyła przede wszystkim technicznej dostępności usług. Oznacza to, że użytkownicy nie mogli korzystać z określonych funkcji z powodu problemów z infrastrukturą. Dostępność cyfrowa w rozumieniu WCAG odnosi się natomiast do tego, czy sposób zaprojektowania i działania interfejsu pozwala korzystać z niego osobom o różnych potrzebach, w tym osobom z niepełnosprawnościami. Są to dwa odrębne zagadnienia.
Strona internetowa może spełniać wymagania WCAG, ale być czasowo nieosiągalna z powodu awarii serwera. Z kolei aplikacja może działać bez przerwy, a mimo to zawierać bariery uniemożliwiające jej obsługę za pomocą klawiatury lub czytnika ekranu.
Z perspektywy jakości usługi cyfrowej ważne są zarówno jej niezawodne działanie, jak i możliwość korzystania z niej przez użytkowników o różnych potrzebach. Właśnie dlatego podczas planowania migracji nie wystarczy oceniać wyłącznie wydajności, funkcji czy kosztów nowego oprogramowania. Trzeba również sprawdzić, czy zmiana nie spowoduje powstania nowych barier.
Migracja do LibreOffice, Collabora lub ONLYOFFICE. Co z dostępnością dokumentów?
Zmiana pakietu biurowego jest jednym z najłatwiejszych do wyobrażenia przykładów migracji do open source. Organizacja może zdecydować się na wdrożenie LibreOffice, Collabora Online czy ONLYOFFICE jako alternatywy dla wybranych narzędzi Microsoft 365.
W przypadku instytucji publicznych oznacza to konieczność otwierania dokumentów, które często powstawały wiele lat wcześniej. Mogą to być pisma urzędowe, formularze, arkusze kalkulacyjne, zestawienia, prezentacje czy szablony udostępniane interesantom.
Na etapie testowania nowego oprogramowania zazwyczaj sprawdza się, czy pliki można otworzyć i czy zachowują prawidłowy wygląd.To jednak nie wystarczy do oceny dostępności.
Dokument może wyglądać poprawnie, ale stracić ważne informacje
Wyobraźmy sobie dokument tekstowy przygotowany w programie Microsoft Word. Zawiera kilka poziomów nagłówków, tabelę z danymi oraz wykres opisany tekstem alternatywnym.
Po otwarciu dokumentu w innym edytorze jego wygląd może pozostać niemal identyczny. Nie oznacza to jednak, że wszystkie elementy struktury i informacje dotyczące dostępności zostały prawidłowo zachowane.
W zależności od zastosowanego oprogramowania, formatów i sposobu konwersji mogą pojawić się problemy dotyczące:
- rozpoznawania nagłówków i ich poziomów;
- zachowania struktury list oraz tabel;
- prawidłowego odczytu kolejności informacji;
- przenoszenia tekstów alternatywnych;
- działania pól formularzy;
- eksportowania dokumentów do dostępnego PDF.
Części tych problemów nie można zauważyć podczas zwykłego przeglądania pliku. Osoba korzystająca z czytnika ekranu może nie mieć możliwości nawigowania po nagłówkach, prawidłowego odczytania danych tabelarycznych albo rozpoznania funkcji poszczególnych elementów.
Dlatego test migracji dokumentów powinien obejmować również sprawdzenie ich dostępności cyfrowej po ponownych modyfikacjach w nowym narzędziu. Szczególnie w przypadku materiałów publikowanych na stronach internetowych i przekazywanych użytkownikom zewnętrznym.
Dużą uwagę należy poświęcić dokumentom generowanym automatycznie. Zmiana narzędzia, szablonu lub sposobu eksportu może wpłynąć na dostępność wszystkich kolejnych plików tworzonych w danym procesie.
Nowe narzędzia komunikacji mogą wprowadzać bariery dla użytkowników
Podobne ryzyko występuje przy zastępowaniu komunikatorów, systemów spotkań online i aplikacji do współpracy. Mattermost, Matrix/Element, Nextcloud Talk czy inne rozwiązania mogą zapewniać funkcje potrzebne organizacji. Ich przydatności nie należy jednak oceniać wyłącznie na podstawie możliwości wysyłania wiadomości lub prowadzenia wideokonferencji. Ważny jest także sposób obsługi interfejsu.
Przykładowo, użytkownik korzystający wyłącznie z klawiatury powinien móc bez przeszkód przejść do listy rozmów, otworzyć wiadomość, dołączyć plik i wysłać odpowiedź. Jeżeli fokus klawiatury znika, pozostaje w niewidocznym elemencie albo nie pozwala przejść do ważnego przycisku, wykonanie prostej czynności może okazać się niemożliwe.
Podobnie osoba korzystająca z czytnika ekranu potrzebuje prawidłowych nazw elementów sterujących i zrozumiałych komunikatów o zmianach zachodzących w aplikacji.
W systemach komunikacyjnych znaczenie mają również powiadomienia. Informacja o nowej wiadomości, błędzie wysyłania czy zakończeniu przesyłania pliku powinna być przekazywana w sposób dostępny dla użytkownika.
Jak przygotować migrację, aby nie pogorszyć dostępności cyfrowej?
W SAT rekomendujemy uwzględnianie dostępności już na etapie wyboru nowego oprogramowania. Pozwala to ograniczyć ryzyko, że organizacja zainwestuje w rozwiązanie, które później będzie wymagało kosztownych modyfikacji lub okaże się niedostępne dla części użytkowników.
Proces warto podzielić na kilka etapów.
1. Sprawdzenie obecnego środowiska
Najpierw należy ustalić, jakie funkcje i procesy będą przenoszone do nowego rozwiązania.
Warto zidentyfikować wykorzystywane dokumenty, formularze, aplikacje i sposoby komunikacji. Jeżeli organizacja posiada już wyniki audytów dostępności, mogą one posłużyć jako punkt odniesienia.
Ważne jest także rozpoznanie potrzeb pracowników korzystających z technologii asystujących.
2. Określenie wymagań dla nowego oprogramowania
Dostępność powinna znaleźć się wśród kryteriów oceny rozwiązań, obok kosztów, integracji, funkcjonalności i bezpieczeństwa.
W przypadku zamówień publicznych dotyczących rozwiązań cyfrowych należy także uwzględnić właściwe wymagania dostępności w dokumentacji zamówienia.
Jeżeli dostawca przedstawia deklarację zgodności lub dokumentację dotyczącą dostępności produktu, warto ją przeanalizować. Sama deklaracja nie zastępuje jednak testów.
3. Pilotaż z udziałem rzeczywistych użytkowników
Nowe środowisko warto najpierw uruchomić w ograniczonym zakresie. Pilotaż powinien obejmować reprezentatywne dokumenty i zadania, a także użytkowników korzystających z różnych sposobów obsługi technologii.
W zależności od charakteru rozwiązania należy przeprowadzić testy klawiaturą, czytnikiem ekranu, przy powiększeniu oraz na urządzeniach mobilnych. Wyniki powinny wskazywać nie tylko wykryte błędy, ale również ich rzeczywisty wpływ na możliwość wykonywania pracy.
4. Usunięcie barier i ponowna weryfikacja
Jeżeli testy ujawnią problemy, trzeba ustalić sposób ich rozwiązania. Część nieprawidłowości można wyeliminować poprzez zmianę konfiguracji, modyfikację szablonów, interfejsu lub sposobu przygotowywania dokumentów. Inne mogą wymagać prac programistycznych lub zgłoszenia problemu dostawcy.
Po wprowadzeniu zmian należy ponownie sprawdzić te same procesy.
5. Kontrola dostępności po uruchomieniu
Dostępność nowego środowiska nie powinna być oceniana wyłącznie w dniu wdrożenia.
Kolejne aktualizacje, nowe integracje i dokumenty mogą zmieniać sposób działania aplikacji. Warto więc zaplanować regularną weryfikację dostępności, szczególnie po istotnych zmianach.
SAT i Grupa WW GovTech – wspólne wsparcie podczas zmiany środowiska cyfrowego
Migracja do nowego oprogramowania wymaga połączenia kompetencji technicznych, wiedzy o dostępności cyfrowej oraz odpowiedniego przygotowania pracowników.
W tym zakresie SAT współpracuje z Grupą WW GovTech, która specjalizuje się między innymi w szkoleniach i rozwijaniu kompetencji cyfrowych.
Dzięki tej współpracy możemy wspierać organizacje w dwóch wzajemnie uzupełniających się obszarach.
Szkolenia pracowników przed zmianą oprogramowania – Grupa WW GovTech
Przed uruchomieniem nowego środowiska pracownicy powinni wiedzieć, jak będą wykonywać w nim swoje codzienne zadania.
Grupa WW GovTech może przygotować szkolenia dotyczące obsługi alternatywnych narzędzi biurowych, w tym LibreOffice, Collabora i ONLYOFFICE, dostosowując ich zakres do potrzeb organizacji.
Szkolenia mogą uwzględniać pracę z dotychczasowymi dokumentami, obsługę nowych funkcji, wymianę plików oraz zasady przygotowywania dostępnych materiałów cyfrowych.
Takie przygotowanie pozwala ograniczyć trudności, które często pojawiają się w pierwszych dniach pracy w nowym środowisku.
Więcej informacji znajduje się w ofercie szkoleń z kompetencji cyfrowych Grupy WW GovTech.
Ocena i dostosowanie dostępności cyfrowej – zespół SAT
Specjaliści Smart Accessibility Technologies mogą wspierać organizację w ocenie dostępności nowego środowiska oraz wskazywaniu i eliminowaniu barier.
Zakres prac może obejmować audyt dostępności interfejsów, weryfikację dokumentów i formularzy, testowanie wybranych procesów oraz przygotowanie rekomendacji dla zespołów wdrożeniowych.
W przypadku elementów, które można modyfikować, oferujemy również wsparcie programistyczne przy usuwaniu błędów dostępności. Dzięki temu dostępność staje się jednym z kryteriów przygotowania i odbioru wdrożenia, a nie problemem rozwiązywanym dopiero po jego uruchomieniu.
Dzięki temu dostępność staje się jednym z kryteriów przygotowania i odbioru wdrożenia, a nie problemem rozwiązywanym dopiero po jego uruchomieniu.
Planujesz zmianę oprogramowania? Zadbaj o dostępność przed wdrożeniem
Zespół SAT pomoże Ci ocenić dostępność cyfrową nowego środowiska, zidentyfikować bariery i zaplanować niezbędne dostosowania.
Dzięki współpracy z Grupą WW GovTech możemy również wesprzeć Twoją organizację w przygotowaniu szkoleń dla pracowników, którzy będą korzystać z nowych narzędzi.
Połącz techniczne przygotowanie wdrożenia z dostępnością cyfrową i kompetencjami użytkowników.
Źródła
1. Microsoft – Microsoft 365 Service Health Status, komunikaty dotyczące incydentu z 12–13 listopada 2026 r.
2. Reuters – Microsoft outage drags on for hours, disrupting Outlook, Teams for businesses and governments, 13.11.2026.
3. Associated Press – Microsoft reports progress in reviving email and other services during a global outage, 13.11.2026.
4. Financial Times – Microsoft outage exposes global reliance on core tech providers, 13.11.2026.
5. Ministerstwo Cyfryzacji – Dzień Otwartych Technologii, 12.11.2026.
6. Ministerstwo Cyfryzacji – materiały dotyczące pilotażowych wdrożeń open source w JST.
7. Krzysztof Gawkowski / PAP / IAR – wypowiedź dotycząca awarii Microsoftu i zależności technologicznej, 13.11.2026.